Covid-19 en mensenrechten

Begin 2020 groeit Covid-19 uit tot een pandemie die heel de wereld in zijn greep hield. In België wordt in maart 2020 een lockdown afgekondigd en eind 2021 blijven verschillende vrijheidsbeperkingen van kracht. In totaal zijn eind 2021 in België meer dan 25000 mensen gestorven aan de gevolgen van Covid-19.

Wat zijn mijn rechten?

Gezondheid en leven

De Covid-19-crisis is een heuse mensenrechtencrisis. Het virus vormt enerzijds een bedreiging voor het recht op gezondheid en het recht op leven van de bevolking. De overheid moet maatregelen nemen om deze rechten te beschermen. Artikel 12 van het Internationaal Verdrag inzake Economische, Sociale en Culturele Rechten, dat het recht op gezondheid garandeert, vereist ook uitdrukkelijk dat overheden maatregelen nemen om epidemische ziekten te voorkomen, behandelen en bestrijden.
 

Vrijheid en privéleven

Anderzijds kunnen verschillende maatregelen die genomen werden door de overheid ook beschouwd worden als een aantasting van de mensenrechten. Denk bijvoorbeeld aan het verbod op niet-essentiële verplaatsingen, reisverboden, het samenscholingsverbod, de avondklok, de sluiting van handelszaken en het verbod van erediensten. Zulke maatregelen beperken allerhande mensenrechten, zoals de bewegingsvrijheid, de vrijheid van vergadering, de godsdienstvrijheid, het recht op privéleven, enzovoort.

Het feit dat een mensenrecht ingeperkt wordt, betekent niet automatisch dat dit recht geschonden wordt. Wel vereisen de mensenrechten dat zulke inperkingen aan strikte voorwaarden voldoen.

  1. Ze moeten een legitiem doel dienen. De bescherming van de volksgezondheid is ongetwijfeld zo’n legitiem doel.
  2. Ze moeten een wettige basis hebben. In België was er kritiek op de gebrekkige wettige basis van de maatregelen en op het feit dat zulke maatregelen door één minister konden genomen worden.
  3. Ze moeten proportioneel zijn. Dit betekent dat de maatregelen geschikt moeten zijn om het legitiem doel (= de bescherming van de volksgezondheid) te dienen, en dat ze niet verder mogen gaan dan noodzakelijk is om dit doel te bereiken. In december 2020 oordeelde de Raad van State bijvoorbeeld dat een algemeen verbod op erediensten op dat moment in de epidemie een te verregaande beperking van de godsdienstvrijheid vormde. Er moet in het bijzonder ook aandacht besteed worden aan de impact van de maatregelen op kwetsbare groepen.

 

Wat doet het FIRM?

Het FIRM heeft een advies gemaakt bij het voorontwerp van de pandemiewet. Het FIRM was positief over het feit dat de pandemiewet een wettelijk kader zou bieden voor de coronamaatregelen, maar had wel nog enkele voorstellen om dit kader te versterken. De uiteindelijk aangenomen wet volgde het voorstel van het FIRM dat maatregelen in de context van een epidemische noodsituatie moeten aangenomen worden door de regering in zijn geheel en niet door slechts één minister.

In zijn rapport voor het VN-Comité tegen Foltering heeft het FIRM aandacht gevraagd voor de rechten van gedetineerden (bv. bezoekrecht) die voor lange duur verregaand beperkt werden in de context van de bestrijding van Covid-19.

Het FIRM bracht ook twee adviezen uit over de verplichte vaccinatie, in december 2021 en in februari 2022.

Wat doen andere instanties?

Unia heeft een rapport geschreven over de impact van Covid-19 op de rechten van kwetsbare personen. Het jaarrapport van de Centrale Toezichtsraad voor het Gevangeniswezen gaat dieper in op de impact van Covid-19 in de Belgische gevangenissen. Myria heeft een rapport gepubliceerd over de impact van Covid-19 in migratiedetentiecentra. Het Steunpunt Armoedebestrijding en het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen hebben adviezen en standpunten gepubliceerd over de impact van het Covidbeleid op personen in armoede en vrouwen. Ten slotte heeft ook de Gegevensbeschermingsautoriteit (GBA) verschillende adviezen geschreven over en onderzoeken gevoerd naar de gegevensbeschermingsaspecten van het Covidbeleid.

Bekijk ook dit overzicht van officiële instellingen in België die u gratis advies en informatie over uw rechten kunnen geven.

naar boven