Juridisch kader

De basis van de werking van het FIRM is te vinden in de internationale verdragen en verklaringen ter bescherming van de rechten van de mens. Hier lijsten we enkele van de belangrijkste mijlpalen op.

I. Grondrechten

De "International Bill of Rights"

In 1948 werd de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens aangenomen. Deze verklaring was de eerste universele (of toch bijna) aanvaarde tekst in de schoot van de Verenigde Naties. Niet toevallig het antwoord op de gruwel en het geweld van de tweede wereldoorlog. Even googelen brengt je niet alleen bij de tekst zelf maar ook bij uitleg, commentaren en video’s.
Deze basistekst is verder uitgewerkt in twee bindende verdragen, beiden van 1966: het Internationaal verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten en het internationaal verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten.

Samen worden deze drie documenten de ‘International Bill of Human Rights’ genoemd.

  1. Raadpleeg de Universele verklaring van de rechten van de mens 1948 op de webiste van de Verenigde Naties (in het Engels)
  2. Raadpleeg het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten 1966 op de website van de Verenigde Naties (Engelse versie)
  3. Raadpleeg het internationaal verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten 1966 op de website van de Verenigde Naties, (in het Engels)

Het Europees Verdrag voor de rechten van de mens (1950)

Méér dan een verklaring, maar hard en afdwingbaar recht. Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) is tot stand gekomen in de Raad van Europa, en heeft al aanleiding gegeven tot vele belangrijke uitspraken door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Bij wijze van voorbeeld voor wat betreft België kan hier het arrest Marckx vermeld worden, dat een fundamentele wijziging van het afstammings- en erfrecht heeft teweeggebracht maar ook het recht op privacy en familiaal leven een stevige inhoud heeft gegeven. Wil je graag meer weten over het Europese mensenrechtenkader? Bezoek dan zeker eens de website van de Raad van Europa en die van het Mensenrechtenhof in Straatsburg in het bijzonder

Het Europees Sociaal Handvest (1961)

Het Europees Sociaal Handvest (ESH) is een mensenrechtenverdrag dat in 1961 tot stand kwam in de schoot van de Raad van Europa. Het werd in 1996 herzien. Het legt sociale en economische rechten en vrijheden vast die moeten worden gerespecteerd door de staten die het ondertekend hebben (werkgelegenheid, huisvesting, gezondheid, onderwijs, sociale bescherming en welzijn). Het is de socio-economische tegenhanger van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens, dat hoofdzakelijk over burgerlijke en politieke rechten gaat.

Het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (2009)

De Europese grondwettelijke rechten. In 2000 werd deze tekst aangenomen te Nice en naderhand ingevoegd in het primaire Europese recht via het verdrag van Lissabon. Het is ondertussen een belangrijke en afdwingbare akte geworden dat door het Europees Hof van Justitie in Luxemburg regelmatig en systematisch wordt gebruikt. Deze uitspraken kunnen belangrijke gevolgen hebben, denk maar aan de uitspraak in de zaak Schrems II waardoor het akkoord tussen de EU en de VS over gegevensverkeer onderuit werd gehaald. 

De Belgische Grondwet : burgerlijke rechten en vrijheden (1831)

“De Belgen en hun rechten”: titel II van de Belgische Grondwet van 1831 was in die tijd een lichtend voorbeeld voor liberale grondrechten die we nu veelal “mensenrechten” noemen. Deze tekst is in de loop van de jaren bijgewerkt en aangevuld. De geschiedenis van deze titel is ook voor een stuk de geschiedenis van het denken over grondrechten en de invulling ervan in afdwingbaar recht. 

II. Het FIRM

Het FIRM werd opgericht bij Wet van 12 mei 2019. Het werd opgericht met als doel een nationaal mensenrechteninstituut te worden met A-status volgens de Principes van Parijs. Deze principes, die op 20 december 1993 werden aangenomen door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, houden onder meer in dat het FIRM onafhankelijk moet functioneren, en een breed mensenrechtenmandaat moet hebben. Indien je meer wilt weten over wat de missie van het FIRM is, kan je verder lezen op deze pagina

naar boven