Voorstel tot herziening van Titel II van de Grondwet – Praktische en juridische gevolgen van de toevoeging van nieuwe grondrechten

De Commissie Grondwet en Institutionele vernieuwing van De Kamer vroeg het advies van het FIRM over de modernisering van titel II van de Grondwet (“de Belgen en hun rechten”). Deze nota presenteert enkele algemene richtsnoeren die de grondwetgever kunnen helpen bij dit moderniseringsproces.

Modernisering grondwet 

Het FIRM staat positief tegenover het voornemen van de grondwetgever om Titel II van de Grondwet te moderniseren. De Grondwet speelt een belangrijke rol in het nationale recht wat betreft de bescherming en bevordering van de mensenrechten. Bijna tweehonderd jaar na de opstelling ervan, is de tekst van de Grondwet sterk verouderd waardoor ze haar normatieve, symbolische en pedagogische functie nog maar onvoldoende kan vervullen.   

Bepaalde artikelen van Titel II moeten worden geactualiseerd en geherformuleerd, de verhouding tussen nationaal en internationaal recht moet beter worden uitgeklaard en de positieve en negatieve verplichtingen van de Staat op het gebied van de mensenrechten moeten worden verduidelijkt. Ten slotte zou het ook wenselijk zijn dat het proces van grondwetsherziening gepaard gaat met burgerparticipatie.  

Aanbevelingen 

Het FIRM maakt graag de volgende aanbevelingen: 

  • Een transversale clausule aannemen die voorziet in de verankering in de Grondwet van alle rechten en vrijheden die in de door België geratificeerde verdragen worden gewaarborgd. De grondwetgever kan zich hierbij laten inspireren door artikel 52, lid 3, van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie. 
  • Een transversale clausule aannemen waarin de verantwoordelijkheid voor het "eerbiedigen, beschermen en verwezenlijken" van de mensenrechten wordt vastgelegd. De wetgever kan zich hierbij laten inspireren door artikel 35 van de Zwitserse Grondwet. 
  • Eén algemeen stelsel van uitzonderingen op de door Titel II erkende rechten uitwerken, waarbij wordt gepreciseerd dat een dergelijke beperking nooit de essentie van de betrokken rechten mag ondermijnen. De grondwetgever kan zich hierbij laten inspireren door artikel 52, lid 1, van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie. 
  • De in Titel II gehanteerde formuleringen moderniseren. 
  • Een artikel over het FIRM in de Grondwet opnemen. 
  • Overwegen om burgerparticipatie te integreren in het proces van grondwetsherziening. 
naar boven