FIRM geeft advies over modernisering grondwet

Gisteren was het Federaal Instituut voor de Rechten van de Mens (FIRM) samen met andere experten te gast in de commissie grondwet en institutionele vernieuwing van de Kamer, die zich buigt over de modernisering van de Grondwet.

De Grondwet en mensenrechten 

De Grondwet speelt een belangrijke rol in het beschermen en bevorderen van de mensenrechten, maar daarnaast zijn er tal van Europese en internationale mensenrechtenverdragen die ook in België fundamentele rechten en vrijheden beschermen en juridisch afdwingbaar zijn. Juridisch gezien ziet het FIRM dus geen reden om die ook allemaal in de Grondwet op te nemen. Er kan wel een meerwaarde liggen in het leggen van eigen accenten, bijvoorbeeld door in de Grondwet rechten op te nemen die niet zijn opgenomen in internationale verdragen.  

Daarnaast heeft de Grondwet ook een symbolische functie. De modernisering van de Grondwet kan de kans bieden om de nadruk te leggen op enkele waarden die we als samenleving heel belangrijk vinden. Ook als ze al voorkomen in internationale mensenrechtenverdragen. Om te bepalen welke waarden dit zijn, kan inspraak van de burger een meerwaarde bieden.  

Dit hangt ook samen met de pedagogische functie van de Grondwet. De grondrechten zouden immers door iedereen gekend moeten zijn, maar de vaak moeilijke formulering maakt dit niet evident. Er ligt dus zeker nog ruimte voor verbetering in het toegankelijk maken van onze Grondwet voor een breed publiek. 

Waarom een modernisering? 

Toen de Grondwet in 1831 werd opgesteld, was titel II (“de Belgen en hun rechten”) zeer vooruitstrevend. Nu zijn sommige aspecten ervan niet meer helemaal aangepast aan onze huidige tijd, om te beginnen met de titel zelf. De rechten die hierin aan bod komen, gelden immers niet enkel voor Belgen.  

Verder beschermt titel II van de Grondwet het briefgeheim, maar komen meer recente vormen van communicatie niet aan bod. Ook de bescherming van persvrijheid lijkt enkel voor de geschreven pers van toepassing te zijn, terwijl digitale en audiovisuele pers nu ook een belangrijke rol spelen. Deze voorbeelden tonen aan dat de tijd rijp is voor een modernisering, bijna 200 jaar nadat de Belgische Grondwet werd opgesteld.  

Over hoe die modernisering er dan precies moet uitzien, spreekt het FIRM zich niet in detail uit, zolang de bescherming waarin de Grondwet voorziet niet in strijd is met internationale verdragen die door België geratificeerd werden. 

Meer weten? 

Wil jij je graag verder verdiepen in deze materie? Benieuwd naar alle aanbevelingen van het FIRM? Lees dan zeker onze publicatie over de praktische en juridische gevolgen van de toevoeging van nieuwe grondrechten, die we schreven naar aanleiding van deze hoorzitting. 

De hoorzitting kan je herbekijken via deze link naar de livestream van De Kamer

naar boven